لاهيجان، شهر چاي و ابريشم ، با تاريخي كهن و فراز و نشيب بسيار در شرق استان گيلان واقع شده است. اين شهر از شمال به درياي خزر ، از جنوب به سياهكل و ديلمان، از مغرب به آستانه اشرفيه و از مشرق به لنگرود محدود است.

اين شهرستان سرزميني هموار و جلگه اي است كه حاصل رسوبات بجا مانده از سفيد رود مي باشد. جلگه لاهيجان به علت زيبايي و قدرت حاصلخيزي اراضي و وجود فرآورده هاي كشاورزي و منابع اقتصادي، امتياز خاصي در بين ديگر شهرهاي استان گيلان كسب كرده است. هموارترين نقطه اين سرزمين در قسمتهاي شمالي مجاور دريا است و هر چه از شمال به طرف جنوب پيش رويم بر ارتفاع آن افزوده مي شود.

بر طبق روايتي قديمي اين شهر به وسيله لاهيج بن سام بن نوح ساخته شده است. لاهيجان با توجه به اينكه در دوران ساسانيان و پيش از آن مهمترين مركز توليد و تجارت ابريشم منطقه بوده، به نام شهر ابريشم نيز شناخته ميشود. اين شهر سالها مركز گيلان «بيه پيش» و به گواه تمام مورخان از شهر هاي باستاني ايران بوده و در دوره ساسانيان نيز شهري آباد بوده است.

لاهيجان در گذشته به «دارالاماره» و «دار الامان» نيز مشهور بوده است و ارتفاع اين شهر چون از ساير شهرهاي گيلان بيشتر بوده و اطرافش باز است هواي بهتري دارد.

شهري به نام ابريشم در متون تاريخي اسلامي سده هاي هفتم و هشتم هجري قدم به عرصه جغرافيا گذاشت اما چون نام لاهيجان با ابريشم عجين است قدمت آن بسيار فراتر مي رود، زيرا شمال ايران بر سر راه ابريشم قرار داشت و ابريشم در حدود قرن پنجم ميلادي، يك قرن پيش از اسلام از چين به اروپا برده شد و بعيد مي نمايد هنگامي كه تخم كرم ابريشم از جاده ابريشم به اروپا ميرسد در اين مسير طولاني مورد توجه مردم قرار نگرفته و به پرورش آن همت نگماشته باشند، اما اينكه لاهيجان از چه روزگاري به دليل پرورش ابريشم  به اين نام خوانده شده در تاريخ سندي ديده نمي شود.

ساختمانهاي قديمي لاهيجان اغلب به سبك و معماري دوره صفويه است، ديوارهاي قطور با ارتفاع قريب به پنج متر و كوچه هاي پيچ در پيچ نموداري از نماي شهر در گذشته مي باشد.

 

موقعيت جغرافيايي

لاهيجان از زيبا ترين شهرهاي گيلان، بلكه ايران است. موقعيت جغرافيايي اين شهر در ناحيه پايكوهي كه تپه ماهورهاي آن را بوته هاي هميشه سبز چاي، در رديف كاري هاي منظم هندسي پوشانده است، همراه با معماري بسيار زيبا و خانه هاي ويلائي با سقف هاي سفالي و رنگ آميزي سفيد، جلوه زيبايي به سيماي شهر بخشيده است.

لاهيجان از نظر سابقه شهري قدمت زيادي دارد و قبل از رشت مركز ايالت گيلان بوده است. علاوه بر آن حتي پس از اين كه رشت از دوره صفويه اهميت يافت، باز لاهيجان به دليل سوابق تاريخي و موقعيت جغرافيايي مركز گيلان بيه پيش باقي ماند. اهميت لاهيجان به عنوان يك شهر توريستي علاوه بر زيبايي هاي طبيعي آن، چشم اندازهاي زراعي باغهاي چاي  است. لاهيجان مهمترين مركز كشت و توليد چاي ايران به شمار مي رود و اين موقعيت را تاكنون با فعاليتي چشمگير حفظ كرده است.

لاهيجان از معروفترين شهرهاي شمال كشور در قرنهاي گذشته بود و لنگرود و رودسر، ديلمان و سياهكل ،آستانه اشرفيه و...از بخش هاي تابعه اين شهر محسوب مي شدند. بعد ها بر اساس تقسيمات كشوري، رودسر و توابع آن در سال 1337، لنگرود و توابع آن در سال  1338 ، آستانه اشرفيه با تمام توابع و نواحي خود در سال 1358 شمسي و ديلمان و سياهكل در دهه 70 از لاهيجان جدا شدند و شهرستانهاي مستقلي را تشكيل دادند.

لاهيجان به علت واقع شدن بين درياي خزر از شمال و سلسله جبال البرز از جنوب كه از جنگل و مه غليظ و در ارتفاعات پوشيده از برف است، از هواي لطيف و متبوعي برخوردار است.

كوههاي شيطان كوه و عطا كوه در شرق لاهيجان از نمونه هاي بارز رشته كوه البرز در اين منطقه است.

شهر لاهيجان با وسعت يكهزار و 13 هكتار در حال حاضر داراي  74 هزار نفر جمعيت مي باشد.

 

موقعيت فرهنگي

 لاهيجان از نظر فرهنگي يكي از شهرهاي مهم استان گيلان بوده و حدود 90 درصد مردم اين شهر باسواد مي باشند. لاهيجان زادگاه شخصيت هاي معروفي چون يوحنا (صاحب انجيل يوحنا)، كوشيار (استاد رياضي ابوعلي سينا)، مهيار ( از شاعران و دانشمندان قرن چهارم)، حكيم ملا عبدالرزاق فياض لاهيجي، شريف لاهيجي، علامه ذوفنون حزين لاهيجي، سلار ديلمي، دكتر محمدرضا حكيم زاده ( بنيانگذار آسايشگاههاي معلولين رشت،اصفهان و كهريزك تهران) و زادگاه دهها و صدها اديب، فقيه و دانشمند ديگري است كه بسياري از آنها نقش بسزايي در تعالي فرهنگي و علمي كشور داشتند.

 

موقعيت اقتصادي

 لاهيجان به دليل موقعيت طبيعي خاصش از نظر اقتصادي منطقه اي كشاورزي- صنعتي است. كشت چاي نيز در سال 1278 شمسي با همت محمد ميرزاي چايكار (معروف به كاشف السلطنه) در لاهيجان رونق و گسترش يافت.

وجود صنايع دستي بامبو بافي ، شالبافي ، خراطي، سفالگري ،كارخانه هاي چاي سازي، برنجكوبي، كلوچه پزي، پيله خشك كني و دهها كارخانه صنعتي ديگر از مراكز اقتصادي لاهيجان بشمار مي روند.

 

محلات قديمي لاهيجان

لاهيجان يكي از شهرهاي قديمي  استان گيلان مي باشد كه از تعداد زيادي محله تشكيل شده است.

 

محلات اصلي

 

1- اردو بازار

محله اي است كه در نزديكي ميدان مركزي شهر (چهار چراغ سابق) قرار دارد و صحراي سبزه ميدان در قديم جزو آن بود و قبلاً به نام قلعه يا قصر معروف بوده است.

اين قلعه ،كه محله نام خود را ازآن گرفته است، در سال 914 هجري به وسيله سپاهيان امير حسام الدين فومني ويران گرديد وسلطان احمدخان در تجديد بناي آن دو سال وقت صرف نمود. در سال 1000 هجري قمري شاه عباس فرمان داد تا سپاهيانش در اطراف اين قلعه اردو زدندو نام اردوبازار از اين زمان به اين محل اطلاق گرديد. اين قصرمدت مديدي به وسيله حاكم بيه پيش صفويان اشغال شده بود. زيارتگاهها و مساجد امير صادق، پاشويان و بيگم آباد در اين محله قرار دارد.

 

2- امير شهيد

اين محله در نزديكي استخر قرار دارد و مقبره مير شهيد فيروز كوهي از بازماندگان سادات كيايي در اين محله زيارتگاه مردم مي باشد .

صحراي وسيعي كه موسوم به سبزه ميدان بود، درقديم، جنب محله اردوبازار و در جنوب محله اميرشهيد واقع بود. در عصر خان احمدخان كيائي آخرين فرمانرواي سلسله كيائيان بيه پيش، اين دشت وسيع محل تفريح و تفرج و تماشاگاه اهالي بود. در شرق سبزه ميدان، بلنديهاي كم ارتفاع، جنگلي، خرم و با صفاي كوه شاه نشين(يا شيطان كوه) وجود داشت. در مقابل اين كوه، استخري قرار داشت كه محل جمع آوري آبهاي زراعي بود. در وسط آن جزيره كوچكي بود كه بنايي در آن ساخته بودند كه محل استراحت پادشاه لاهيجان بود. در پاي كوه شاه نشين نيز، معتمدالدوله دو عمارت بنا كرده بود كه چشم انداز زيبايي از درياي خزر از آن ساختمانها جلوه گر مي شد.

 

3- پرد سر

نام اين محله از پلي بنام خشته پل گرفته شده است كه اين پل بر روي رودخانه شهر قرار گرفته است . بقعه ملاعاقل و مير جمال الدين اشرف موسي كاظم ( ع ) و بقعه آقا سيد مرتضي و يكي از آرامستان هاي شهر در اين محله قرار دارد . پردسر در گيلكي  به معني سر پل است.

 

4- خمير كلايه يا خومر كلايه

محله اي است كه حاكم لاهيجان در آن سكونت داشت و از قديمي ترين محلات شهري مي باشد .

 

5-  شعربافان

اين محله در شرق لاهيجان واقع شده و در گذشته به نام كوهستانك خوانده شده و محل بافندگان ابريشم بوده است .

بقعه آقا سيد محمد يمني وآرامستان قديمي شهر در جنوب شرقي اين محله قرار دارد .

 

6- گابنه

اين محله در جنوب لاهيجان  قرار گرفته و زيارتگاههاي آقا پير علي و مير ابراهيم موسي كاظم ( ع ) و مسجد اكبريه در آن قرار دارد .

 7 - محله ميدان

قديمي ترين محله شهر لاهيجان است كه بازار شهر در اين محله قرار دارد .

آثار تاريخي و مذهبي همچون مسجد جامع ،بقعه سيد رضي بن موسي كاظم ( ع )، بقاع تكيه بر ، جواهر پشته ، آقا پير رضا ، آقا ابوالقاسم  امام جمعه در اين محله قرار دارد.

 

 

 8 - محله كاروانسرابر

درشمال محله پردسر قرار دارد. بقعه هاي «آقا سيد جلال الدين» پسر امام موسي كاظم (ع)، به همراه مسجد قديمي كاروانسرابر در اين محل قرار دارند.

 

محلات ديگر لاهيجان

از ديگر محلات لاهيجان مي توان از جير سر، غريب آباد، حسن بگدشت، نخجير كلايه، حاجي آباد، كاروانسرابر، آقا سيد محمد، كرد محله، كوبيجار، يحيي آباد، كوي زماني، آقا سيد حسين و نمكايه و... نام برد .

 

موقعيت دانشگاهي

اين شهر داراي چند مركز مهم دانشگاهي شامل دانشگاه آزاد اسلامي، دانشگاه پيام نور ، دانشكده فني و حرفه اي، دانشكده پرستاري، دانشگاه غير انتفاعي ديلمان و دانشگاه غير انتفاعي  انديشمند مي باشد، كه نزديك به 15 هزار نفر در اين مراكز مشغول به تحصيل هستند.

 

هتل ها و مراكز اقامتي

مراكز اقامتي لاهيجان شامل دو هتل، يك مهمانسرا و چند مسافر خانه و مجتمع اقامتي و پذيرايي مي باشند .

 

سوغات لاهيجان

از مهمترين سوغات و محصولات لاهيجان مي توان به چاي، كلوچه، برنج و صنايع دستي اشاره كرد .

 

جاذبه هاي تاريخي

پل خشتي

پل خشتي در شمال غربي شهر لاهيجان و در حدود 250 متري بقعه ملاعقيل يا عاقليه و در محله پردسر واقع شده است.  اين پل كه بر روي رودخانه لاهيجان واقع شده، داراي دو دهنه بزرگ است. طول پل 50 متر و عرض آن 5/4 متر و سطح آن از سنگ فرش مي باشد. مير ظهيرالدين مرعشي در كتاب خود در ذكر وقايع سال 892 هجري قمري از اين پل نام برده است. در اوائل دوره قاجاريه توسط شخصي به نام حاج جعفر كاشاني به جاي پل قديمي كه سنگي بوده يك پل آجري احداث كرد كه در سال 1271 ه. ق به صورت اساسي مرمت شد. اين پل داراي دو چشمه بزرگ و باطاق جناقي و سيل برگردانهايي در اطراف پل است . پل خشتي در فهرست آثار ملي با شماره 1433 به ثبت رسيده است.